უნდა იყოს თუ არა დაკრძალული ჯაბა იოსელიანი დიდუბის ან სხვა რომელიმე პანთეონში? ამ კითხვას, რა თქმა უნდა მე ვერ გავცემ პასუხს. ეს ბლოგპოსტი არ ემსახურება ჯაბა იოსელიანის პოლიტიკური ცხოვრების ანალიზს, მიუხედავად იმისა რომ არც ჯაბა იოსელიანის ქომაგი ვარ და არც პირიქით პრეზიდენტ გამსახურდიას პოლიტიკურ კურსს ვწყალობ. ჩემთვის ორივე, თითქმის, თანაბრად მიუღებელია. მაგრამ, საქმე სულ სხვა რამ არის, ვინ გადაწყვიტა ჯაბა იოსელიანის პანთეონში დაკრძალვა. ალბათ, ამაზე თბილისის მუნიციპალიტეტის რომელი ბიურო ან კომიტეტი ზრუნავს, ფაქტია, რომ ისინი ძალიან ჩქარობენ და ადამიანებს გარდაცვალების მეორე დღესვე გადაანაწილებენ ხოლმე პანთეონებში. იქნებ აჯობებდეს, რომ გარკვეული დრო, თუნდაც ხუთი ან ათი წელი გავიდეს ხოლმე, გავაანალიზოთ მათი მოღვაწეობა, დავფიქრდეთ და ისე დავკრძალოთ ესა თუ ის ფიგურა პანთეონში.

სხვათაშორის, მთაწმინდის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში დღემდე განისვენებს მამულის სათაყვანებელი შვილის, იოსებ ჯუღაშვილის დედა, გულწრფელი რომ ვიყო, გეტყვით – არც ამ მამულის სათაყვანებელი შვილის პოლიტიკურ კურსი მხიბლავს, მაგრამ ხიბლავდათ იმ ადამიანებს, ვინც თავის დროზე ეკატარენე ჯუღაშვილის მთაწმინდის პანთეონში დაკრძალვა გადაწყვიტა. გაივლის კიდევ სამოცი ან და სამოცდაათი წელი, შეიცვლება პოლიტიკური პარტიები და ხედვები და ვინ იცის სამოცი ან სამოცდაათი წლის მერე იქნებ ჩვენ მიერ პანთეონებში დაკრძალული მოღვაწეების ნახევარზე მეტი აღარ მოსწონდეთ მომავალ თაობებს. საფლავის ამოთხრა და ნეშტების ამოყრა კი ერთობ სულმდაბალ საქციელად მიმაჩნია და ვინმემ სტალინის დედის პანთეონიდან გაძევებაც რომ მოინდომოს, ამასაც უგუნურ ნაბიჯად მივიჩნევ. დიახ, ნამდვილად არ ვარ მომხრე, რომ ადამიანები საფლავებიდან ამოვყაროთ, ძეგლები დავლეწოთ. ხელოვნების ნიმუშებიდან სხვადასხვა სომბოლოები ამოვჩხაპნოთ ან გადავღებოთ და ა შ.  მაგრამ, სანამ ძეგლებს დავდგამთ, სანამ ცხედრებს სადმე დავასვენებთ, სანამ რამეს განვადიდებთ კარგად უნდა დავფიქრდეთ რომ მერე ნგრევა არ მოგვიხდეს.

1992 წელს გაზეთ “ქართულ კულტურაში” ჟურნალისტი თეიმურაზ მეტრეველი მომხდარის გამო წერდა: “მტვერს ლამის მთელი რუსთაველის პროსპექტი მიჰქონდა. სპობდნენ და ანადგურებდნენ… ქართული ხელოვნების ნიმუშებს, თვით ჩვენი უკვდავი იაკობ ნიკოლაძის ნახელავს. ნგრევის მოტივი ერთობ სადა და ნათელი იყო, რომ არ ვთქვათ –პრიმიტიული: ეს ნაწარმოებები ძველ კერპებს განადიდებდნენ”. ოთხმოცდაათიანი წლების დასაწყისში მაშინდელმა კულტურის მინისტრმა ედმონდ კალანდაძემ მტვერი ჩამოიბერტყა იმელის შენობიდან ჩამოფხეკილი ჰორელიფების გამო.

მოკლედ, მგონი შევთანხმდით, რომ პოლიტიკური მდგომარეობა ცვალებადია, პანთეონები კი სამარადისოდ არსებობემ ხოლმე, არც ნეშტები გარბიან სადმე და ყოველთვის მოვასწრებთ მათ დასვენებას პანთეონში. იქნებ მერიის ის იდუმალებით მოცული ჯგუფიც მეტი პასუხისმგებლობით  მოეკიდოს ამ საქმეს. ისიც გაგვაგებინონ რა პრინციპით გადაარქმევენ ხოლმე ქუჩებს სახელს, მე პირადად ძალიან მაინტერესებს კრილოვის ქუჩას რატომ გადაარქვეს სახელი, რატომ დგამენ ან იღებენ ხოლმე ძეგლებს,რა დამსახურების გამო  მიანიჭებენ ხოლმე ჩემი ქალაქის სახელით საპატიო თბილისელის წოდებას და სხვა მრავალი. არა, მედლებს და წოდებებს კი არ ვამადლი ვინმეს, ღმერთმა შეარგოთ, მაგრამ მაინც მაინტერესებდა.

დიანა იანსეს რაც შეეხება, ის ამჟამად შვედეთის სამეფოს ელჩია ჩვენს ქვეყანაში, მანამდე კი ავღანეთში მუშაობდა შვედეთის სამეფოს წარმომადგენლად. ეს წიგნიც სწორედ ამ ქვეყანაში გატარებულ დროს მოიცავს. შვედი დიპლომატის მოგონებები, ალბათ, ქართველი მკითხველისთვის ძალიან საინტერესო იქნება, თუნდაც იმ მიზეზეის გამო რომ ავღანეთში სამშვიდობო მისიას უამრავი ჩვენი თანამემამულეც ახორციელებს.

“ეს ჩემი ისტორიის მხოლოდ რამდენიმე ფრაგმენტია. ეს წიგნი ნაწილობრივ რეპორტაჟების კრებულია – დღიური. ჩემი ჩანაწერები ნამდვილია და ნამდვილი ადამიანების ისტორიებს გიამბობთ… ჩემი მიზანი იმის გადმოცემაა, რასაც თავად ვხედავდი, განციდიდი, მესმოდა, ვგრძობდი, ვფიქრობდი – მცირე ნაწილი იმისა, რასაც ავღანეთიდან წამოსვლიდან ორი წლის შემდეგაც გულით ვატარებ. ამ პერიოდმა ჩემი სამყარო უფრო დიდი და ღირებული გახადა და მოვლენების ჩემეული ხედვა, ჩემი სამუშაო, ჩემი მეგობრები და კავშირები რადიკალურად შეცვალა. და თუკი ამან რამდენადმე უფრო პრეტენზიული გამხადა, იმედს ვიტოვებ, რომ ჩემი მკითხველი ამასაც ისევე მაპატიებს, როგორც იმას თუკი ჩემი წიგნით ან მასში აღწერილი რომელიმე ეპიზოდით შეურაცყოფილად იგრძნობს თავს”. წერს დიანა იანსე წიგნის ანოტაციაში.

ორივე წიგნი ავტოგრაფით მივიღე, “ავღანური დღიურები” ავტორის, “Laterna magica” კი მთარგმნელის – ლიკა ჩაფიძის ავტოგრაფით. თავად ბერგმანი კი ერთობ საპატიო მიზეზის გამო ვერ ესწრებოდა პრეზენტაციას, თორემ არც ის დამამადლიდა, ალბათ, ავტოგრაფს. სამწუხაროდ, ჯერ-ჯერობით ვერც ერთ წიგნზე მეტს ვერაფერს ვერ ვიტყვი, იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ ჯერ კითხვა არ დამიწყია. ახლა ჯერ ერთ ისეთ წიგნს ვკითხულიბ, რომელიც სასწრაფოდ მაქვს დასაბრუნებელი, თორემ ბერგმანს და იანსეს ნამდვილად არ ჩავაყენებდი რიგში. მაგრამ, პირობას ვდებ, რომ როგორც კი წავიკითხავ შთაბეჭდილებებს მაშინვე გაგიზიარებთ.

მაგრამ, მოხდა სასწაული და გავიგე რატომ ჯობია საქართველოს ბანკი ყველა სხვა ბანკს და კონკრეტულად მისი ახალი ექსპრეს სერვისცენტრები. აბა რა დიდი ინტელექტი სჭირდება იმას, რომ მიხვდე ბანკი ჯობია შენს სახლთან ახლოს, თანაც 24 საათის განმავლობაში რომ გემსახურება ისეთი. ისეთი, სადაც რიგში არ ჩაგაყენებენ და თითოეულ ოპერაციაზე მაქსიმუმ 5 წუთი იქნება გათვლილი. საქართველოს ბანკის ექსპრესის თვითმომსახურების ზონაში მომხმარებლისთვის ნებისმიერ დროს ხელმისაწვდომი იქნება: ინტერნეტბანკის ტერმინალი, თვითმომსახურების ტერმინალი PayBox და ბანკომატი.

ახლა კი საქართველოს ბანკის მეორე საოცრების შესახებ უნდა გიამბოთ. ექსპრესის პრეზენტაციიდან გამოსულ რამდენიმე ბლოგერს უნიკალური შესაძლებლობა მოგვეცა დაგვეთვალიერებინა ახალი ოფისი. ბევრი ჭორი გამიგია აქამდე ამ შენობის შესახებ, გარედანაც არ გამოიყურება ცუდად, მაგრამ მაინც ვფიქრობდი ასეთი რა უნდა იყოს-მეთქი. ჰო და ამ ოფისის სახით მე და სხვა ჩემნაირ სკეპტიკოსებს დიდი სურპრიზი გველოდა. მართლაც რომ “ისეთი” ყოფილა.

ცენტრალური შესასვლელიდან, ანუ შუშის კუბიდან ხვდები ოფისში, სადაც ძალიან ლამაზ და კომფორტულ ესკალატორს ჩაყავხარ მისაღებში. ხელმარჯვნივ არის მწვანე ვერტიკალური ბაღი, რომელიც ამ ოფისში ჩემი აღფთოვანების მთავარი საგანი გახდა.  ოფისშივეა მოწყობილი სატრენაჟორო დარბაზი, კაფე და ვერანდები, რომლიდანაც ძალიან ლამაზი ხედი იშლება მტკვრის სანაპიროზე.

აქვე მცირე ინფორმაციას მოგაწვდით ამ ისტორიული შენობის შესახებ, რომლის მოძიებისთვისაც მადლობა google ბიძიას და wikipedia-ს. საქართველოს ბანკის სათავო ოფისის შენობა აგებულია 1975 წელს. იგი შეტანილია არაერთ საერთაშორისო გამოცემაში, როგორც საბჭოთა არქიტექტურის გამორჩეული ნაგებობა და მსოფლიოს საოცარი ნაგებობებიდან ერთ–ერთი. სტილისტურად დაკავშირებულია საბჭოთა კონსტრუქტივიზმისა და იაპონური მეტაბოლიზმის არქიტექტურულ ტენდენციებთან. ნაგებობას 2007 წლიდან უძრავი ძეგლის სტატუსი აქვს.

ჩემი აღფრთოვანების მთავარი საგანი, მისი უდიდებულესობა - "ვერტიკალური ბაღი"

ბლოგერები დასუნსულებენ საქართველოს ბანკის სატრენაჟორო დარბაზში

ფორთოხლისფერი კაფე

ხედი ვერანდიდან, აქ წარმატებით ებრძვიან ჯანმრთელობას საქართველოს ბანკის თანამშრომლები სიგარეტის დახმარებით

ეს კი ვიდეორგოლი, რომელიც ჩვენ ვოიაჟს ასახავს ამ ოფისში.

ბანაკი სულ სამ დღეს მიმდინარეობდა. გახსნის დღეს სიტყვით გამოვიდა ყველა ტრენერი, დონორი და ა შ, მერე დაახასიათეს ერთმანეთი, უპს… აქ უნდა შევჩერდე, მოკლედ, დონორი მაინც დონორია, ის ყველაზე კეთილი, ყველაზე საყვარელი, ყველაზე გულისხმიერი, ყველაზე სათნო და ა შ და ა შ ადამიანია სამყაროში, თუნდაც იმიტომ რომ დონორია. ეს ყველაფერი უნდა აღნიშნო რაც შეიძლება დამაჯერებელი ტონით, თვალებში უყურო დონორი ორგანიზაციის წარმომადგენელს და ღიმილი არ დაიშურო. მერე გამოჩნდება სოც. მედიის ტრენერი (აბა სხვა ვინ იქნება ეს მზაკვარი) და მთელ ამ ჯაფას წყალში ჩაგიყრის. მიმართავს ამ შენს მსოფლიოში ყველაზე ლამაზ და ყველაზე ჭკვიან და ყველა ყველაზე დადებითი თვისებით შემკულ დონორს და კითხავს,- თქვენ დონორი ხართ? ააჰ, მაშინ გასაგებია :დ  თუმცა, ამის გარდა კიდევ უხვად იყო ხუმრობები, მართალია მაგალითად, “ქალიშვილობის ინსტიტუტთან” დაკავშირებულ ხუმრობაზე და სხვა მსგავსებზე მარტო ბლოგერებს გვეცინებოდა, მაგრამ ბევრი ახალი ძალიან საყვარელი ტიპიც იყო.

სიმართლე რომ ვთქვა, ეს ტრენინგი ყველაზე საინტერესო სწორედ იმით იყო, რომ მონაწილეობას იღებდნენ სულ-სულ ნაირფერი შეხედულებების მქონე ტიპები, რომლებზეც თავიდან ვფიქრიბდი, რომ ამ სესიებთან სრულებით ნე პრიჩომ იყვნენ, მაგრამ მერე მივხვდი, რომ მათი შეხედულებების კონტრასტულობა იყო მთავარი, ის რაც ამ ბანაკს აზრს შესძენდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიკრიბებიდნენ ერთნაირი შეხედულებების პეროები, ივიშვიშებდნენ ჩვენს საზოგადოებაში არსებული ქსენოფობიისა და სხვა მსგავსი რამეების შესახებ და დაიშლებოდნენ ისე, რომ არანაირი შედეგი არ ექნებოდა დისკუსიას. საერთოდაც, სწორედ ამისი მოლოდინი მქონდა, მაგრამ კარგია რომ გადავრჩით.

საბოლოო ჯამში სესიები საკმაოდ ინფორმაციული გამოვიდა, თან მე ძალიან მიყვარს სახალისო როლური თამაშები, აქ კი ეს ნამდვილად არ გვაკლდა, რისთვისაც მადლობა დიკოს ♥  თუ ოდესმე კიდევ მოცემა საშუალება მის რაიმე ტრენინგს დავესწრო, არავითარ შემთხვევაში არ გავუშვებ ამ  შესაძლებლობას ხელიდან. ვაბშეტა, დოდის ტრენინგიც საინტერესო გამოდგა, მიუხედავად იმისა, რომ ვფიქრობდი ეხლა მე აქ სოც.მედიაზე ახალი რა უნდა გავიგო-მეთქი.

ამ ბანაკის ერთადერთი და უმთავრესი ნაკლი, ალბათ, ბრეიქი იყო, სადაც პაშტეტიან პურს გვაჭმევდნენ ;-(, ნუუ, ალტერნატივა კი იყო მაიონეზიანი (თუ არაჟნიანი) პურის სახით, მაგრამ მაგაზე ბავშვობიდან ცუდად ვხდები, ასე რომ ისევ პაშტეტი ჯობდა. აი, ყავას ნამდვილად არ იშურებდნენ, ჰო და მეც ვიჭყიპებოდი ამ შავი ქაფქაფა სითხით, რომლის გაგრილებასაც რომ დავლოდებოდი სიგარეტის მოწევას ვეღარ მოვასწრებდი, ამიტომ ჩემი სიგარეტიანად და ყავიანად გავრბოდი ოფისის გარეთ ( შიგნით მოწევა სასტიკად აკრძალულია), არ ვერიდებოდი არც თოვლს და არც ყინვას და ვცდილობდი მომესწრო შემდეგი სესიის დაწყებამდე. ჰო და სწორედ ამიტომაც, შეფასებაში ყველა გრაფაში ხუთიანები ჩავუწერე ყველაფერს, ტექნიკურ საკითხებს კი ოთხიანი, მაგრამ ეხლა ის ოთხიც მენანება და სიამოვნებით გადავასწორებდი, მაგრამ ტრენინგის მერე იმდენად კარგ განწყობაზე ვიყავი, რომ უფრო დაბალი შეფასების დაწერაზე ხელი არ მომიბრუნდებოდა :დ

პ.ს. ამ ტრენინგებს ჰქონდათ კიდევ ერთი უდიიიიდეეესიიი პლიუსი, ადრე გაღვიძება მიწევდა და როგორც იქნა მივეჩვიე დილით ადრე ადგომას, მაგრამ ეს გუშინწინ დამთავრდა, ახლა ისევ ღამის საათია და მე ჯერ კიდევ არ მძინავს.

ჩემმა ბავშვობამ, ისევე როგორც ჩემი თაობის წარმომადგენლების უმრავლესობისა, ამ ტელეჟურნალთან ერთად გავიდა. ეს ტელეჟურნალი, რა თქმა უნდა, ამერიკულ Tom & Jerry-სთან ერთად აყალიბებდა ჩვენს იუმორის გრძნობას. მაშ ასე, თქვენ წინაშეა მისი უდიდებულესობა –  Ералаш! თქვენი არ ვიცი და აი ჩემთვის კი ტელეარხ ОРТ-ს გათიშვა ნამდვილი ტრაგედია იყო, აბა სად მქონდა მაშინ youtube, რომ დავმჯდარიყავი და მიყოლებით მენახა სხვადსხვა სერიები.

ერალაში დღემდე ჩემი მთავარი სატელევიზიო სისუსტეა, რომელმაც ნეტშიც მომაგნო და ღამ-ღამობით შემიტყუებს ხოლმე ბავშვური სილაღით აღსავსე სამყაროში.  სხვათაშორის, ამ ტელეჟურნალში მონაწილეობის მიღება ჩემი მთავარი ბავშვობის ოცნებაც იყო. ამ ჟინს ნაწილობრიც მიკლავდა მეზობლების გარაჟების უკან მოწყობილ სპექტაკლებში მონაწილეობა, თუმცა ეს იმ ფერად სამყაროს რომელიც ჩემი შავ-თეთრი ტელევიზორიდანაც კარგად ჩანდა, რა თქმა უნდა, ვერ შეედრება.

ერალაში ნამდვილი ოაზისი იყო იმ ყველაფრის ფონზე, რასაც იმ დროს ცისფერ თუ ნაცრისფერ ეკრანებზე უჩვენებდნენ. ვისაც არ გახსოვთ რას უჩვენებდნენ არ შეგახსენებთ, ხოლო ვისაც უბრალოდ არ გინახავთ ჯობია არც იცოდეთ. სხვათაშორის, მოგვიანებით ამ ტელეჟურნალის ქართული ანალოგიც შექმნეს, მაგრამ იმდენად უნიჭო პლაგიატი იყო, რომ ნამდვილად არ ღირდა ნახვად.

თამამად ვიტყვი და სულაც არ შემრცხვება, რომ ერალაში მართლა კლასიკაა. იუმორიც ხომ დროს ემორჩილება, ძალიან ძნელია მიაღწიო იმას, რომ 40 წლის შემდეგ, უკვე სრულებით განმსხვავებული გემოვნების მქონე მაყურებელი გააცინო. 70-იანების ბოლოს გადაღებული სერიებიც კი არ დაბერდა და ზუსტად იმ ემოციებს აღძრავს, რასაც, ალბათ, იმ დროის ბავშვებს ან მოზრდილებს აღუძრავდა ხოლმე.

საბავშვო ტელეჟურნალის შექმნის იდეით, რომელსაც «Фитилёк» უნდა რქმეოდა, პირველად ალა სურიკოვა გამოვიდა, რომელმაც წერილი მიწერა ცეკას. კინოჟურნალი შექმნეს დრამატურგებმა ალექსანდრე ხმელიკმა და ბორის გრაჩევსკიმ, გრაჩევსკი 1974 წლიდან 2002 წლამდე იყო ამ ტელეჟურნალის დიირექტორი, 2002 წლიდან დღემდე კი სამხატვრო ხელმძვანელად რჩება.

დამუშავების პროცესში სახელწდება «Фитилёк» უარყოფილ იქნა და მაყურებელთა შორის გამოაცხადეს კონკურსი. კინოსტუდიაში უამრავი წერილი მოდიოდა, საელწოდება «Ералаш» კი მოსკოველი ერთ-ერთი მოსწავლის წერილში იყო, რომელიც სამწუხაროდ არ შემონახულა.

თავიდან ერალაშს კინოთეატებში სეანსის წინ უშვებდნე ხოლმე, პერესტროკის დროს კი თანდათანობით ტელევიზიაში გადაინაცვლა. 2011 წლის აგვისტოში კაზანში დაიწყო ერალაშის  თათრული ვერსიის გადაღება.

აქ გთავაზობთ ჩემ საყვარელ რამდენიმე სერიას. იმედია, ისიმოვნებთ <3

არა, იმათიც მესმის, ვინც ახალი ქანდაკებების სტილს ეურჩება. ჩვენში, ხომ დიდი ხნის მანძილზე ყალიბდებოდა ურბანული მოწყობის აღქმა და ტრადიციულად სულ სხვა დატვირთვა ჰქონდა თბილისში თუ პროვინციულ ქალაქებში დადგმულ მონუმენტებს. სხვათაშორის სობჭოთა კავშირამდელ პერიოდში ძალიან ბევრი უფრო დახვეწილი ესთეტიკის ძეგლიც იყო თბილისში, ვიდრე მი შემდეგ. ლამაზი ორნამენტებით გაფორმებული პოსტამენტებით, ეს ყველაფერი, რა თქმა უნდა, მხოლოდ ტფილისის ძველ ფოტოებზე შემორჩა.

რამდენიმე წლის წინ თბილისის ქუჩებში პატარ-პატარა სკულპტურები გამოჩნდა. პირვანდელი სახით თითქმის აღარცერთი მათგანი აღარ შემორჩა რუსთაველის გამზირს. თბილისელებმა ზოგს ქოლგა გამოგლიჯეს ხელიდან, ზოგს ქუდი გამოტაცეს, ზოგსაც საქსაფონი. მაგრამ ეს პაწაწინა კაცუნები მაინც ალამაზებენ ჩვენს ქალაქს, მათ შემხედვარეს დევიდ ლინჩის “ადამიანი სპილოში” რომ სახიჩრების ცირკია ის მახსენდება, მაგრამ ეს ხომ მაინც თბილისია და ოდესმე, ალბათ, ეს ველოსიპედიც ისეთივე თბილისური და კოლორიტული გახდება, როგორც ბარათაშვილის ქუჩიდან შესახვევში მეეზოვის ქანდაკება, ან და შარდენის ბოლოში სანაპიროს მხრიდან ფრთაგაშლილი ფარაჯანოვი.

არა, ყველაფერი იდეალურად ნამდვილად არ არის, “ძეგლების მოურავს” ბევრ რამეს ვუწუნებ, მაგალითად შადრევნებს, რომლებიც კომპიუტერული ტექნოლოგიების ენაზე რომ ვთქვა “copy – paste”-ს პრინციპით არის გადამრავლებული და პუშკინის სკვერში კაი ხნის წინ დადგმული შადრევნის აბსოლუტური ასლია. ნაკლებზე საუბარი მეტად შორს წაგვიყვანს, ალბათ, მათი სიმრავლის გამო, მაგრამ რაც კარგია, რაც ახალ ფერებს შესძენს ქალქს,- თბილისი იქნება ეს თუ ბათუმი, რაც გაგვიხალისებს განწყობას, იმას მაინც დავეხსნათ და ვუთხრათ მოურავსაც,- აი, თუ მოინდომებ, ხომ შეგძლებია!

1988 წლის 31 მარტს მთელი საბჭოთა მოსახლეობა გაფაციცებით უყრებდა გადაცემას  «Взгляд», სადაც შუქდებოდა ტელეხიდი მოსკოვი-კიევი. პირდაპირ ეთერში უჩვენებდნენ მკერდის სიმსივნის ოპერაციას. ამ ყველაფერში საოცარი კი ის იყო, რომ ოპერაცია მიმდინარეობდა ანესთეზიისა და საერთოდ ყოველგვარი ტკივილგამაყუჩებლის გარეშე. კაშპიროვსკიმ პაციენტს “უბრძანა” არ ეგრძნო ტკივილი და მართლაც ეს ასე მოხდა. ამანასთანავე,  კაშპიროვსკი იმყოფებიოდა მოსკოვის სტუდიაში, პაციენტი კი კიევში. მეორე დღეს მოხდა სამი მოვლენა, პაცინტმა ლუბოვ გრაბოსკაიამ გაიღვიიძა სრულებით ჯანმრთელმა, საბჭოთა კავშირში გაჩნდა ახალი ტერმინი – ფსიქოთერაპევტი და მესამე, ანატოლი კაშპიროვსკიმ საქვეყნოდ გაითქვა სახელი.

მის მასობრივ სეანსებს 89 წელს ას მილიონზე დიდი აუდიტორია ჰყავდა  (!) ამ სეანსებზე რა ხდებოდა, ხალხს რა რეაქცია ჰქონდა – ამის აღწერა ძალიან ძნელია.  მისი გადაცემები საბჭოთა კავშირის ცენტრალური ტელევიზიის ეთერით გადიოდა . გადაცემების რაოდებოდა სულ ექვსია, თუმცა ისეთი აჟიოტაჟი გამოიწვია, რომ ალბათ ასეთი რეკორდის მოხსნა შეუძლებელია.

იმის შესახებ, თუ როგორ მოხვდა ფსიქოთერაპევტი ტელევიზიაში სამი ძირითადი აზრი არსებობს.  პირველი მათგანი, ბუნებრივია სუკს (КГБ) უკავშირდება.  მოგეხსენებათ, საბჭოთა კავშირი დაშლის პირას იყო. იდგა დიდი კრიზისის დრო. კაშპიროვსკის დამამშვიდებელ სეანსენს კი დადებითი ზეგავლენა უნდა მოეხდინა საბჭოთა ხალხის ფსიქიკურ მდგომარეობაზე. მეორე ვერსიის თანახმად, კაშპიროვსკი წმინდა წყლის კომეციული პროექტი იყო. ე.წ. “ცეხავიკების” მეირ შექმნილი, რომელთაც ფინანსური ინტერესები ჰქონდათ ამ საქმეში. მესამე ვერსიის თანახმად კი ის სრულებით შემთხვევით მოხვდა ტელევიზიაში. თუ გავიხსენებთ იმ ბუბერაზ გაუგებრობას, ქაოსს რაც მაშინ სუფევდა, ეს ვერსიაც იმსახურებს არსებობის უფლებას.

КГБ – მაცივრები ცარიელია, ხალხი დამშეული. სახელმწიფო გიგანტური ორგანიზებული ქაოსითაა მოცული. 20:00 საათზე ფსიქოთერაპევტის დამამშვიდებელი სეანსები გადაიცემა, მისი დამთავრებისთანავე კი საინფორმაციო გამოშვება “время” იწყება. გასათვალისწინებელია ასევე, მაყურებელთა რაოდენობა. ეს არის გიგანტური სახელმწიფოს ცენტრალური არხი რომელსაც 250 მილიონი მაყურებელი ყავს. საინფორმაციო გამოშვება  ამ სეანსების ერთგვარი გაგრძელება იყო. თითქოს ერთი და იმავე ხელითვე დაწერილი. როდესაც ამაზე პოსტის დაწერა გადავწყვიტე, მე თვითონაც პირველივე ეს ვერსია მომივიდა თავში. მართლაც წარმოუდგენელია, რომ საბჭოთა კავშირში ცენტრალური ტელევიზიით პრაიმ ტაიმში (ყველაზე ყურებად დროს) ერთი საათი დაეთმოთ ვინმესთვის და ეს ვინმე პროპაგანდის სამსახურში არ ყოფილიყო.

“ცეხავიკები” – აქ ის ფაქტი უნდა გავიხსენოთ, რომ პირველად სწორედ კაშპიროვსკის გადაცემების დროს გავიდა სსსრ-ში სატელევიზიო რეკლამა. მისი სეანსები კი სხვადასხვა დარბაზებში სრული ანშლაგით მიმდინარეობდა, ეს რა თქმა უნდა, დიდი, ძალიან დიდი ფულია. მაშინდელი ახლადგამოჩეკილი ბიზნესმენები დიდ იმედებეს ამყარებდნენ ამაზე. მართლაც, სულ მალე კაშპიროვსკი წამოვდა ფსიქიატრიული საავადმყოფოდან, სადაც მანამდე 30 წელი იმუშავა. ფსიქიატრს გატელევარსკვლავებამ დიდი ფული და საქვეყნო დიდება მოუტანა. თუმცა ვერ ვიტყვით, რომ მისით სხვებმა არ იშოვეს ფულიო. მისი საქმიანობა ვაჭრობის საგანი გახდა ათასი ჯურის აფერისტისთვის. ფული იყო ყველაფერში, სეანსების პირატულ ჩანაწერებში, მის სეანსებზე დასასწრებ “უფასო” მოსაწვევებში და ა შ.

შემთხვევითობა – შესაძლოა პირველად კაშპიროვსკი, მართლაც შემთხვევით მოხვდა ეთერში. ასეთი განუკითხაობის და არასტაბიილურობის ფონზე ეს გასაკვირი სულაც არ არის. პირველი გამოჩენისთანავე მან წარმოუდგენლად დამაინტრიგებელი სანახაობა უჩვენა. ამის შემდეგ კი შესთავაზე პირდაპირ ეთერში გაეშვათ ოპერაცია “ნარკოზის გარეშე” რასაც ასევე დიდი აჟიოტაჟი და აღიარება მოჰყვა.

მისი მასობრივი სეანსების დროს ასობით ათასი ადამიანი ერთდროულად კარგავდა გონებას. ამის აღსანიშნავად მედიცინაში ახალი ტერმინიც კი გაჩნდა – “კაშპიროვსკის სინდრომი“. კაშპირვსკის შეეძლო არა თუ ხელის შეხებით, დედამიწის ერთი მხარიდან მეორე მხარეს ტელეეკრანიდან შეხედვით სურდოდან დაწყებული – სიმსივნით დამთავრებული განეკურნა მილიონობით ადამიანი. თავის თვალზე ხელის მოსმით შეუძლია უსინათლოებს მხედველობა დაუბრუნოს. მოკლედ, ამ კაცზე დღემდე უამრავი ლეგენდა დადის. ის მართლაც ზედმიწევნით გავლენიანი პიროვნება იყო ერთ დროს, თუმცა დღემდე ახსენებენ შოგადაშიგ. დღემდე არიან ის ადამიანები, ვინც ამტკიცებს რომ ფსიქოთერაპევტმა ტელეეკრანიდან განკურნა ისინი, მათ შორის თბილისშიც. სხვათაშორის მისი სეანსები გადაიცემოდა არა მხოლოდ საბჭოთა კავშირში, არამედ მოგვიანებით ვიეტნამშიც კი.

თუმცა რა თქმა უნდა, ყოველგვარ დიდებას მაინც აქვს დასასრული. მოგვიანებით კაშპიროვსკიმ პოლიტიკური კარიერის გაკეთბა სცადა. გაწევრიანდა კიდეც ლიბერალ-დემოკრატებში, კენჭიც იყარა ერთ-ერთ ოლქში და არჩევნებშიც გაიმარჯვა, თუმცა, ალბათ მალევე მიხვდა რომ პოლიტიკაში არაფერი ესაქმებოდა. პარტიის ლიდერი – ჟირინოვსკი ნაციზმში დაადანაშაულა და პარტიიდან წავიდა. ალბათ, ამ ონფორმაციამ ბვრი ქართველი გაახარა, თუმცა კაშპიროვსკიზე შეყვარებულ ადამიანებს პოსტ-საბჭოთა ქვეყნებში რა გამოლევს, ჯერ-ჯერობით მაინც. თუმცა, ეს კაცი ჩემთვის მაინც სავსებით ამოუხსნელ ფენომენად რჩება და მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი ვჩხრიკე, ვის აღარ ველაპარაკე და რომელ რესურსზე აღარ ვიქექე გადაჭრით მაინც არაფრის თქმა არ შემიზლია ამ ადამიანზე.

ნაწარმოების დასაწყისშივე ვხვდებით შემდეგ სტატისტიკურ მონაცემს,-“შვედეთში ქალების 18%-ს ერთხელ მაინც დამუქრებია საფრთხე მამაკაცისგან”. შვედები, ალბათ, დიდად ვერ გააოცებენ ამ მხრივ ქართველებს, თუმცა ავტორს, ალბათ, არც ჰქონია მიზნად ქართველ მკითხველზე ამგვარად შთაბეჭდილების მოხდენა. წიგნს მართლაც აქვს ბევრი ღირსება. მოვლენები ძალიან დინამიურად ვითარდება, ავტორი თითქოს ერთგვარ მაგიურ სივრცეში კეტავს მკითხველს, საიდანაც ნაწარმოების ბოლო გვერდამდე გამოსვლის საშუალებას არ აძლევს.

სტიგ ლარსონის სასახელოდ ისიც უნდა ავღნიშნო, რომ  ის ერთადერთი დეტექტივური ჟანრის მწერალია, რომელმაც მოახერხა თავისი შემოქმედება გაეცნო ჩემთვის. არასდროს  მყვარებია ამ ჟანრის ლიტერატურა. ბევრი ისეთი ნაწარმოებიც არ მაქვს წაკითხული, რომლისთვისაც ეს მხოლოდ ბრჭყვიალა შესაფუთია, მასში კი ღრმა, უდიდესი მხატვრული ღირებულების ნაწარმოებია მოთავსებული. აბზაციდან აბზაცამდე სულმოუთქმელად დავძვრებოდი დეტექტივის ურთულეს აბლაბუდაში და გონებაში ვხაზავდი მოვლენების განვითარების შესაძლო სქემებს.

გასაკვირი არ არის, რომ წიგნი მსოფლიო ბესტსელერად იქცა და მილიონობით მკითხველი სულგანაბული ელოდება საგის მომდევნო წიგნების გამოსვლას.  გული მწყდება მხოლოდ იმის გამო, რომ მწერალი ვერ მოესწრო მისი ნამუშევრის ასეთ დიდებას.  ნაწარმოებს რამდენიმე ცენტრალური პერსონაჟი ყავს.  თუმცა, ეს ამ ორგანიზებულ ქაოსში უდიდესი ქსელის მხოლოდ ერთი მცირე მნიშვნელობის ნაწილია.  პერსინაჟების სიჭრელე და სიტუაციური მრავალფეროვნება განათებული ატრაქციონივით გხვევს თავბრუს, თუმცა, თვალის მოწყვეტაც ძნელია ამ ბრწინვალე სანახაობისაგან.

ზოგ მონაკვეთში მკითხველს შესაძლოა მოეჩვენოს, რომ ნაწარმოები გადატვირთულია შვედეთში მიმდინარე  ფინანსური მაქინაციების აღწერით. ამასთანავე, სხვადასხვა ბრენდის აღნიშვნაც შესაძლოა ოდნავ ზედმეტი იყოს. თუმცა, შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ მსგავსი მონაკვეთები გათვლილია ძირითადად იმ ადამიანებისთვის, ვისაც google, apple და სხვა მსგავსი სახელები  ხალისს სძენს. ასეთები შეიძლბა იყვნენ შუა ხანს გადაცილებული, დეტექტივის მთავარი მოქმედი პირის – ბლიმკვისტის ასაკის ადამაინები, ვინც ციფრული ტექნოლოგიების სიკეთეს გვიან ეზიარა.  წიგნში გვხვდება ipod-ის შესაძლობელებისთვის ხოტბის შესხმა.  ის ფაქტი, რომ უმცირესი ზომის mp3 ფლეიერში მთელი მუსიკალური კოლექცია შეიძლება ჩაეტიოს 50-60 წლის მკიხველისთვის შესაძლოა უფრო შთამბეჭდავადაც კი ჟღერდეს, ვიდრე ეგვიპტური პირამიდების საიდუმლო, მაგრამ 16-17 წლის თანამედროვე ახალგაზრდას ვერაფრით აუჩქროლებს გულს.

ზოგიერთი აღწერა, ალბათ, უმჯობესი იქნებოდა უფრო ზუსტი ყოფილიყო. მაგალითად, თავად დრაკონის ტატუს მქონე გოგონას – ლიზბეთ სალანდერის აღწერა, რომელსაც ავტორი როკერად მოიხსენიებს, თუმცა მისივე აღწერით, ალბათ, უფრო კიბერ-გოთის შთაბეჭდილებას ქმნის, ვიდრე კლასიკური როკის მსმენელისას.  მაგრამ ეს რა თქმა უნდა უმნიშვნელო ხარვეზია. ნაწარმოები სრულად აქვს მოცული დახვეწილი ოსტატობით შესრულებულ ესთეტიკურ სცენებს, ეს ნამდვილად რემბრანდტის კლასია! ამ მხივ არცერთი ლაფსუსი არ გაპარვია შემოქმედს,  პოეზია იგრძნობა ყოველ, ერთი შეხედვით, ყოველდღიური უბრალოებით ფერდაკარგულ სცენაშიც სცენაშიც კი.

ქართული თარგმანი მართლაც იდეალურია, თუ ერთ-ორ უმნიშვნელო სტილისტურ შეცდომას არ მივაქცევთ ყურადღებას. მთარგმნელს უდიდის შრომა გაუწევია,  ასეთი მოცულობის წიგნი მკითხველსაც კი შეაშინებს, რომ აღარაფერი ვთქვათ, მისი ერთი ენიდან – მეორეზე ასე პედანტურად თარგმნის სირთულეზე.

ზოგი ფლობს, ზოგი კი არა გარკვეულ ინფორმაციას მსოფლიოს განვითარებულ, განვითარებად და განუვითარებელ ქვეყნებში საზოგადოებრივი ტრანსპორტის დადებით და უარყოფით მხარეებზე. მაგრამ, ვფიქრობ რომ, არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს სხვა ქვეყნების გამოცდილებას, მთავარია, რა ხდება აქ.

არ აქვს მნიშვნელობა რა ხდება ევროპასა და ამერიკაში, როდესაც ვხედავთ, რომ რაღაც ცუდია, ცუდია და მორჩა და შესადარებლად არ უნდა მოგვყავდეს სხვა ქვეყნების მაგალითი. ასეთი ქმედებით ისეთი შთაბეჭდილება მექმნება ხოლმე, თითქოს თუ მსოფლიოს ყველა ქვეყანაში მარაზმი გახდა ნორმა, ჩვენთანაც ასე უნდა იყოს.  არც ასეთ ფრაზებს გამოვიყენებ: ეს მხოლოდ საქართველოში თუ მოხდება, ან:  ეს ხომ საქართველოა? მსგავსი ფრაზები ნიჰილიზმს შეიცავს, რაც მარაზმის წინააღმდეგ ბრძოლის სურვილს კლავს.

ჩვენი ცხოვრების გარკვეულ ნაწილს ვატარებთ საზოგადოებრივ ტრანსპორტში. აქ, ძირითადად, ყურადღება მინდა გავამახვილო სტუდენტებზე, განსაკუთრებით მათზე, რომლებიც თბილისის ცენტრალური უბნებიდან შორს ვცხოვრობთ და ხანდახან რამდენიმე ტრანსპორტის გამოცვლა გვიწევს, უნივერსიტეტამდე რომ მოვაღწიოთ. ძალიან კარგია შეღავათიანი ტარიფით, 20 თეთრით, სარგებლობა, მაგრამ ერთი სტუდენტი მაინც მაჩვენეთ, რომელიც დღეში მხოლოდ 40 თეთრს ხარჯავს? პირადად მე, მინიმუმ 80 თეთრი მჭირდება, რომ სახლიდან წავიდე უნივერსიტეტში და შემდეგ უკან დავბრუნდე. გაცილებით მეტი ეხარჯებათ იმათ, რომლებიც ე.წ. მარშუტკებით მოძრაობენ, რადგან, როგორც მოგეხსენებათ, ამ ტრანსპორტით მგზავრობის ფასი  40-დან 80 თეთრამდეა და გარეუბნებიდან ვაკისკენ მომავალი ყველა მარშუტკის ფასი 80 თეთრია. დავიანგარიშოთ: თუ ვმგზავრობთ ავტობუსით, ვიხდით 80 თეთრს, თუ მარშუტკით – 1 ლარსა და 40 თეთრს და ეს მხოლოდ მინიმუმია. თუ ამდენ ფულს ვიხდით, პირობები მაინც ხომ უნდა იყოს თანხის შესაბამისი?

მაგრამ:

საზოგადოებრივ ტრანსპორტში შეუძლებელია ფეხზე იდგე ადამიანურად, რადგან იქ, შენ გარდა, ადამიანურად დგომის სურვილით შეპყრობილი კიდევ უამრავი ადამიანია, ამდენი ადამიანური სურვილები, სამწუხაროდ ერთ ავტობუსსა თუ მარშუტკაში ვერ ეტევა და ერთმანეთში ირევა, ფეხზე დადგმული ფეხისა, ცხვირთან მიტანილი იღლიისა და უხერხულ ადგილებში უხერხული ხახუნის სახით აბა, ვინ არ მდგარხართ ავტობუსში ცალ ფეხზე? ან ვინ არ გასცდენიხართ გაჩერებას იმის გამო, რომ წინ მდგომ ხალხში გასვლა ვერ შეძელით, ან ვის არ გაგჭირვებიათ სუნთქვა იმიტომ, რომ ათობით ადამიანი თქვენს გაჭყლეტვას ცდილობდა? თუ ვინმე ხართ ასეთი, მაშინ გილოცავთ!

კიდევ ერთი პრობლემა სუნია, განსაკუთრებით ზაფხულში, როდესაც ოფლმდინარი და დაუბანელი საზოგადოება, რომელიც ვერ ხვდება, რომ ჰიგიენის ნორმების დაცვა აუცილებელი, ამოდის ტრანსპორტში და ესოდენ სასიამოვნო სურნელს აფრქვევს. ზოგიერთ შემთხვევაში, ასეთ დროს, შეუძლებელია ფანჯრის გაღება, რადგან მათი საკეტები მომტვრეული, ხოლო შუშაში დარჩენილი ხვრელით, შეუძლებელია მისი გაღება. მარშუტკაში კი ზამთარში, ან უბრალოდ ცივ ამინდში, უჰაერობაა, ასეთ დროს იქ ფანჯარას ოდნავაც კი ვერ გააღებ, რადგან აუცილებლად გამოჩნდება ერთი-ორი სწერვა, რომელიც კატეგორიულად მოგთხოვს ფანჯრის დახურვას.

საერთოდ არ მესმის მარშუტკაში ფეხზე დაყენება 10-15 ადამიანისა. რა თქმა უნდა, მოგება მეტია, როდესაც ტრანსპორტში ბევრი ხალხია, მაგრამ, თუ არ ვცდები, ეს კანონით ისჯება და მძღოლი, რომლის მგზავრებიც დგანან ფეხზე, ჯარიმდება. ყოველ შემთხვევაში, მახსოვს პერიოდი, როდესაც მძღოლი ფეხზე არავის აყენებდა ჯარიმის შიშით, სამწუხაროდ, ეს პერიოდი საკმაოდ ცოტა ხანს გაგრძელდა.

კიდევ ერთი პრობლემა ეს არის მუსიკა, რომელსაც ვისმენთ მარშუტკაში,  ე.წ. ქალაქურები და სუფრულები. რა თქმა უნდა, ჩემთვის არ აქვს მნიშვნელობა ვინ რას უსმენს, თუ ვინმეს მოსწონს მსგავსი ჟანრის მუსიკა, უსმინოს, მაგრამ სხვებს ნუ მოახვევს თავზე. სამწუხარო ის არის, რომ მარშუტკაში ამოსულთა უმრავლესობა კმაყოფილია მსგავსი მუსიკით, მძღოლი კი უმცირესობათა მოსაზრებებს არ ითვალისწინებს.

საზოგადოებრივ ტრანსპორტში დგას სისუფთავის პრობლემაც. არ ვიცი, ალბათ, ვიღაცები ალაგებენ და წმენდენ ავტობუსს, თუმცა, ეჭვი მაქვს, რომ მხოლოდ ცოცხის 2-ჯერ გამოსმით შემოიფარგლებიან, რადგან ავტობუსის მინები, ძირითადად, ჭუჭყიანია.

საშინელებაა გაფუჭებული სკამები და გაურკვევეი სახის წარწერები საზურგეებზე, ეს უკვე საზოგადოების პრობლემაა, რომელმაც ვერაფრით შეიგნო, რომ რაც მისი არ არის, ის არ უნდა გააფუჭოს და წარწერების გაკეთება კი, თავის დამკვიდრების ფუჭი მცდელობაა მხოლოდ.

ავტობუსში არის ძრავის პრობლემაც, თუ არ ვიცი, კონკრეტულად რა ნაწილი გამოსცემს საშინელ ხმას ყოველი გაჩერებისას და რაც დრო გადის, მით უფრო ბევრი ავტობუსი ბღდღვინავს და ჭრაჭუნობს.

მგონია, რომ ავტობუსში ადგილების პრობლემა მოგვარდება თუ არსებულ რაოდენობას კიდევ დაემატება სხვა ავტობუსებიც. მგონი აბსურდია, რომ ცხოვრობდე გარეუბანში და ცენტრისკენ მხოლოდ ერთი ავტობუსი მიდიოდეს, ისიც 20 წუთში ერთხელ.

ვინმემ რომ არ თქვას თუ რატომ ვწერ მხოლოდ უარყოფითზე, ვეცდები საზოგადოებრივი ტრანსპორტის დადებით მხარეებზეც გავამახვილო ყურადღება :)

ავტობუსით, მეტროთი, თუ მარშუტკით მგზავრობა ძალიან კარგი საშუალებაა დააკვირდე საზოგადოებას, მათ ქცევებს, მანერებს, გაარკვიო მათი დამოკიდებულებები აქტუალურ საკითხებთან დაკავშირებით. ხომ იცით, საუბრები პოლიტიკასა და რელიგიაზე არსადაა ისე ცხარე, როგორც საზოგადოებრივ ტრანსპორტში

ავტობუსით და მარშუტკით მგზავრობისას, საშუალება გაქვს დატკბე ქალაქის ხედებით, ეს განსაკუთრებით მაშინ არის სასარგებლო, თუ პროვინციიდან ახალი ჩამოსული ხარ და თბილისს არ იცნობ

დადებითია ისიც, რომ შესაძლებელია ბარგის გადატან შორ მამნძილზე 60-80 თეთრად, ნაცვლად ტაქსისთვის მისაცემი 10 ლარისა. ეს დადებითი მხოლოდ იმისთვის არის, ვისაც გადააქვს ეს ბარგი და არა სხვა მგზავრებისთვის, მაგრამ, ვინ იცის, ვის როდის მოგვიწევს მძიმე ჩანთებით სიარული, როდესაც ფული არ გვექნება?

სამწუხაროდ, დადებითი აღარფერი მახსენდება,  თუ რა თქმა უნდა, ესენიც შეიძლება ჩავთვალოთ დადებითად

კარგად თუ ჩავეძიებით, კიდევ წავაწყდებით სხვა პრობლემებსაც, მაგრამ ვეცადე, რაც ძირითადი იყო, მისთვის გამესვა ხაზი.

მე ვარ სტუდენტი, რომელიც დღეში რამდენიმე ტრანსპორტს იცვლის, რომ მოაღწიოს უნივერსიტეტამდე. გზაში უამრავი დაბრკოლების გადალახვა უწევს ცალ ფეხზე დგომისა, უჰაერობის ატანისა და გაჭყლეტვის მცდელობისა და ყოველთვის ბედნიერია, როდესაც ავტობუსიდან ჩამოდის და ჰაერს ადამიანურად ისუნთქავს!